ไขปริศนา ทำไมผักบุ้ง ถึงเป็นคำหยาบ เพียงแค่ผวนเท่านั้น แต่ก็ยังไม่เข้าใจ

          ไขปริศนา ทำไมผักบุ้ง ถึงเป็นคำหยาบ เพียงแค่ผวนเท่านั้น แต่คนปัจจุบันอาจไม่เข้าใจ ต้องคนยุคโบราณถึงเก็ต



          วันที่ 14 มีนาคม 2568 เฟซบุ๊ก ภาษาและวรรณกรรมไทย มีการให้ความรู้เกี่ยวกับคำว่า "ผักบุ้ง" ว่า ทำไมเป็นคำไม่สุภาพ คำที่สุภาพคือ ผักทอดยอด แต่ถึงอย่างไรก็ไม่มีใครเรียกแบบนี้อยู่ดี ทุกคนติดปากกับคำว่า ผักบุ้ง กันหมด เป็นเพราะอะไร มีเหตุผลดังนี้

          คำที่จัดว่าเป็นคำไม่สุภาพหลายคำเรามักจะสงสัยว่าไม่สุภาพยังไง ก็เห็นเขาใช้กันทั่วไป เช่น ไปตลาดซื้อผักบุ้งก็ไม่มีใครเรียกผักทอดยอด แถมถ้าเรียกผักทอดยอดคนขายก็คงไม่รู้จัก คำอื่นยังมีอีกมาก เช่น ถั่วงอก-ถั่วเพาะ ปลาช่อน-ปลาหาง ปลาสลิด-ปลาใบไม้ ฟักทอง-ฟักเหลือง ผลแตงโม-ผลอุลิด

          คำเหล่านี้ไม่ใช่คำที่จะใช้โดยทั่วไป แต่เป็นคำที่จัดอยู่ในบัญชีคำสุภาพราชาศัพท์คือใช้สำหรับกราบบังคมทูล เป็นแบบแผนมาแต่โบราณ ในหนังสือราชาศัพท์ ฉบับราชบัณฑิตยสภากล่าวว่า ปัจจุบันไม่มีขนบนิยมนำไปใช้ในการกราบบังคมทูลอย่างแต่เดิมแล้วและมีผู้ใช้ไม่กี่มากน้อย อนึ่ง ชื่อต้นไม้ สัตว์ สิ่งของ สถานที่ ซึ่งคนทั่วไปใช้เรียกและเป็นที่เข้าใจกันในปัจจุบันก็ใช้กราบบังคมทูลได้ ยกเว้นคำที่ผวนแล้วเป็นคำหยาบ หรือมีความหมายในทางหยาบคายไม่บังควรใช้ในการกราบบังคมทูล

          คำว่า ผักบุ้ง ในคำสุภาพราชาศัพท์นั้น พระยาอุปกิตศิลปสารกล่าวว่าคำที่ผวนหางเสียงกลับมาเป็นคำหยาบ เช่น แขกตี้ผวนเป็นขี้แตก ผักบุ้งผวนเป็นพุ่งบัก ต้องพยายามแก้ไขหรือเปลี่ยนเสีย มิให้ผวนมาเป็นคำหยาบเช่นนั้น ตัวอย่าง ผักบุ้ง แก้เป็น ผักทอดยอด



          ในหนังสืออนันตวิภาคว่า อนึ่งของสิ่งใดที่จะต้องกราบบังคมทูลพระกรุณา แม้นเป็นคำหยาบคำผวนห้ามมิให้กราบทูล ดังคำเรียกว่าผักบุ้ง แลหมา แมว นกกาขี้เยี่ยว เปนต้นอย่างนี้ อย่ากราบบังคมทูล ถ้าจะกราบทูลให้ผ่อนผันทูลไปอย่างอื่น

          แต่พอเข้าพระไทย เหมือนหนึ่ง ผักบุ้งให้ว่าผักทอดยอด ผักตบให้ว่าผักสามหาว ดอกสลิดให้ว่าดอกขจร...

          มาถึงตรงนี้หลายคนก็คงจะงงว่า ผักบุ้งผวนเป็นพุ่งบัก แล้วไม่สุภาพยังไง

          คำที่ไม่สุภาพก็คือคำว่า บัก

          บักในที่นี้คนละคำกับบักในภาษาอีสาน บัก สมัยก่อนใช้เรียกอวัยวะเพศผู้ชาย

          ในหนังสือคติภาษาไทยแนะนำว่าคำที่ประสมสระอะและมี ก สะกด เช่น กัก ดัก  ลัก หัก ผัก ฯลฯ ให้ระวังคำที่มีสำเนียง บ เข้ามาต่อข้างหน้าหรือข้างหลัง เพราะจะผวนได้คำว่า บัก ถือว่าไม่สุภาพ

          สมัยก่อนการเล่นคำผวนคงจะนิยมกันมาก จนต้องคำนึงถึงเรื่องเหล่านี้ สุนทรภู่เองก็แต่งโคลงคำผวนไว้เช่นกัน